Prospek Pasaran Indonesia untuk Jualan dan Pembuatan EV

Indonesia sedang bersaing dengan negara-negara seperti Thailand dan India untuk membangunkan industri kenderaan elektriknya, dan menyediakan alternatif yang berdaya maju kepada China, pengeluar EV terkemuka di dunia. Negara ini berharap aksesnya kepada bahan mentah dan kapasiti perindustrian akan membolehkannya menjadi pangkalan yang kompetitif untuk pembuat EV dan membolehkannya membina rantaian bekalan tempatan. Dasar-dasar sokongan telah disediakan untuk menggalakkan pelaburan pengeluaran serta jualan EV tempatan.

Tinjauan pasaran domestik
Indonesia sedang giat berusaha untuk mewujudkan kehadiran yang ketara dalam industri kenderaan elektrik (EV), dengan matlamat untuk mencapai 2.5 juta pengguna kenderaan elektrik menjelang 2025.

Namun, data pasaran menunjukkan bahawa transformasi dalam tabiat pengguna automotif akan mengambil sedikit masa. Kenderaan elektrik membentuk kurang daripada satu peratus daripada kereta di jalan raya Indonesia, menurut laporan Ogos daripada Reuters. Tahun lepas, Indonesia hanya mencatatkan 15,400 jualan kereta elektrik dan kira-kira 32,000 jualan motosikal elektrik. Walaupun pengendali teksi terkemuka seperti Bluebird sedang mempertimbangkan untuk memperoleh armada EV daripada syarikat utama seperti gergasi automotif China BYD—unjuran kerajaan Indonesia memerlukan lebih banyak masa untuk menjadi kenyataan.

Walau bagaimanapun, perubahan sikap secara beransur-ansur nampaknya sedang berlaku. Di Jakarta Barat, pengedar kereta PT Prima Wahana Auto Mobil telah melihat trend peningkatan dalam jualan EVnya. Menurut seorang wakil jualan syarikat yang bercakap dengan China Daily pada bulan Jun tahun ini, pelanggan di Indonesia membeli dan menggunakan Wuling Air EV sebagai kenderaan sekunder, di samping kenderaan konvensional sedia ada mereka.

Pembuatan keputusan jenis ini mungkin dikaitkan dengan kebimbangan mengenai infrastruktur yang baru muncul untuk pengecasan EV dan perkhidmatan selepas jualan serta julat EV, yang merujuk kepada cas bateri yang diperlukan untuk sampai ke destinasi. Secara keseluruhan, kos EV dan kebimbangan mengenai kuasa bateri mungkin menghalang penggunaan awal.

Walau bagaimanapun, cita-cita Indonesia melangkaui sekadar menggalakkan penggunaan kenderaan tenaga bersih oleh pengguna. Negara ini juga berusaha untuk meletakkan dirinya sebagai hab penting dalam rantaian bekalan EV. Lagipun, Indonesia merupakan pasaran automotif terbesar di Asia Tenggara dan merupakan pusat pengeluaran kedua terbesar di rantau ini, selepas Thailand.

Dalam bahagian seterusnya, kita akan meneroka faktor utama yang mendorong pangsi EV ini dan membincangkan perkara yang menjadikan Indonesia destinasi pilihan untuk pelaburan asing dalam segmen ini.

Dasar kerajaan dan langkah-langkah sokongan
Kerajaan Joko Widodo telah memasukkan pengeluaran EV ke dalam Pelan Induk ASEAN_Indonesia_Percepatan dan Perluasan Pembangunan Ekonomi Indonesia 2011-2025 dan menggariskan pembangunan infrastruktur EV dalam Narasi-RPJMN-2020-2024-versi-Bahasa-Inggeris (Pelan Jangka Sederhana Nasional 2020-2024).

Di bawah Pelan 2020-24, perindustrian di negara ini akan tertumpu terutamanya kepada dua bidang utama: (1) pengeluaran huluan barangan pertanian, kimia dan logam, dan (2) pembuatan produk yang meningkatkan nilai dan daya saing. Produk-produk ini merangkumi pelbagai sektor, termasuk kenderaan elektrik. Pelaksanaan pelan ini akan disokong dengan menyelaraskan dasar merentasi sektor utama, sekunder dan tertier.
Pada bulan Ogos tahun ini, Indonesia mengumumkan lanjutan dua tahun untuk pengeluar kereta bagi memenuhi syarat kelayakan bagi insentif kenderaan elektrik. Dengan peraturan pelaburan yang lebih longgar dan baharu diperkenalkan, pengeluar kereta boleh menjanjikan pengeluaran minimum 40 peratus komponen EV di Indonesia menjelang 2026 untuk layak mendapat insentif. Komitmen pelaburan yang ketara telah dibuat oleh jenama Neta EV China dan Mitsubishi Motors Jepun. Sementara itu, PT Hyundai Motors Indonesia memperkenalkan EV pertama yang dikeluarkan di dalam negara pada April 2022.

Sebelum ini, Indonesia telah mengumumkan hasratnya untuk mengurangkan duti import daripada 50 peratus kepada sifar bagi pengeluar EV yang mempertimbangkan pelaburan di negara ini.

Pada tahun 2019, kerajaan Indonesia telah melancarkan pelbagai insentif yang menyasarkan pengeluar kenderaan elektrik, firma pengangkutan dan pengguna. Insentif ini merangkumi penurunan tarif import ke atas jentera dan bahan yang digunakan dalam pengeluaran EV dan menawarkan faedah pelepasan cukai selama maksimum 10 tahun kepada pengeluar EV yang melabur sekurang-kurangnya 5 trilion rupiah (bersamaan dengan US$346 juta) di negara ini.

Kerajaan Indonesia juga telah mengurangkan cukai nilai tambah ke atas EV dengan ketara daripada 11 peratus kepada hanya satu peratus. Langkah ini telah mengakibatkan penurunan ketara dalam harga permulaan Hyundai Ioniq 5 yang paling berpatutan, menurun daripada lebih US$51,000 kepada kurang US$45,000. Ini masih merupakan julat premium untuk pengguna kereta Indonesia purata; kereta berkuasa petrol paling murah di Indonesia, Daihatsu Ayla, bermula pada harga kurang daripada US$9,000.

Pemacu pertumbuhan untuk pembuatan EV
Pemacu utama di sebalik dorongan ke arah pembuatan kenderaan elektrik ialah takungan bahan mentah domestik Indonesia yang banyak.

Negara ini merupakan pengeluar nikel terkemuka di dunia, bahan penting dalam pengeluaran bateri litium-ion, yang merupakan pilihan utama untuk pek bateri EV. Rizab nikel Indonesia menyumbang kira-kira 22-24 peratus daripada jumlah keseluruhan global. Di samping itu, negara ini mempunyai akses kepada kobalt, yang memanjangkan jangka hayat bateri EV, dan bauksit, yang digunakan dalam pengeluaran aluminium, elemen penting dalam pembuatan EV. Akses mudah kepada bahan mentah ini berpotensi mengurangkan kos pengeluaran dengan margin yang besar.

Lama-kelamaan, pembangunan keupayaan pembuatan EV Indonesia dapat memperkukuh eksport serantaunya, sekiranya ekonomi jiran mengalami lonjakan permintaan untuk EV. Kerajaan menyasarkan untuk mengeluarkan sekitar 600,000 kenderaan elektrik menjelang 2030.

Selain insentif pengeluaran dan jualan, Indonesia sedang berusaha untuk mengurangkan pergantungannya pada eksport bahan mentah dan beralih ke arah eksport barangan bernilai tambah yang lebih tinggi. Malah, Indonesia telah mengharamkan eksport bijih nikel pada Januari 2020, serentak dengan membina kapasitinya untuk peleburan bahan mentah, pengeluaran bateri EV dan pengeluaran EV.

Pada November 2022, Hyundai Motor Company (HMC) dan PT Adaro Minerals Indonesia, Tbk (AMI) telah memeterai Memorandum Persefahaman (MoU) yang bertujuan untuk memastikan bekalan aluminium yang konsisten bagi memenuhi permintaan yang semakin meningkat untuk pembuatan automobil. Kerjasama ini bertujuan untuk mewujudkan sistem kerjasama yang komprehensif mengenai pengeluaran dan bekalan aluminium yang difasilitasi oleh AMI, dengan kerjasama anak syarikatnya, PT Kalimantan Aluminium Industry (KAI).

Seperti yang dinyatakan dalam siaran akhbar syarikat, Hyundai Motor Company telah memulakan operasi di sebuah kemudahan pembuatan di Indonesia dan terlibat secara aktif dalam kerjasama dengan Indonesia merentasi beberapa domain, dengan menyasarkan sinergi masa depan dalam industri automotif. Ini termasuk meneroka pelaburan dalam usaha sama untuk pembuatan sel bateri. Tambahan pula, aluminium hijau Indonesia, yang dicirikan oleh penggunaan penjanaan kuasa hidroelektrik rendah karbon, sumber tenaga mesra alam, sejajar dengan dasar neutral karbon HMC. Aluminium hijau ini dijangka dapat memenuhi permintaan global yang melonjak dalam kalangan pengeluar kereta.
Satu lagi matlamat penting ialah objektif kemampanan Indonesia. Strategi EV negara ini menyumbang kepada usaha Indonesia mencapai sasaran pelepasan sifar bersih. Indonesia baru-baru ini mempercepatkan matlamat pengurangan pelepasannya, kini menyasarkan pengurangan sebanyak 32 peratus (meningkat daripada 29 peratus) menjelang 2030. Kenderaan penumpang dan komersial menyumbang 19.2 peratus daripada jumlah pelepasan yang dihasilkan oleh kenderaan jalan raya, dan peralihan agresif ke arah penerimaan dan penggunaan EV akan mengurangkan pelepasan keseluruhan dengan ketara.

Aktiviti perlombongan ketara tiada dalam Senarai Pelaburan Positif terkini Indonesia, yang bermaksud secara teknikalnya ia terbuka kepada 100 peratus pemilikan asing.

Walau bagaimanapun, adalah penting bagi pelabur asing untuk mengetahui Peraturan Kerajaan No. 23 tahun 2020 dan Undang-undang No. 4 tahun 2009 (dipinda). Peraturan-peraturan ini menetapkan bahawa syarikat perlombongan milik asing mesti menjual secara progresif minimum 51 peratus saham mereka kepada pemegang saham Indonesia dalam tempoh 10 tahun pertama selepas memulakan pengeluaran komersial.

Pelaburan asing dalam rantaian bekalan EV
Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, Indonesia telah menarik pelaburan asing yang ketara dalam industri nikelnya, terutamanya tertumpu pada pengeluaran bateri elektrik dan pembangunan rantaian bekalan yang berkaitan.

Sorotan penting termasuk:

Mitsubishi Motors telah memperuntukkan kira-kira US$375 juta untuk mengembangkan pengeluaran, termasuk kereta elektrik Minicab-MiEV, dengan rancangan untuk memulakan pengeluaran EV pada bulan Disember.
Neta, anak syarikat Hozon New Energy Automobile China, telah memulakan proses penerimaan pesanan untuk Neta V EV dan sedang bersiap sedia untuk pengeluaran tempatan pada tahun 2024.
Dua pengeluar, Wuling Motors dan Hyundai, telah memindahkan sebahagian daripada aktiviti pengeluaran mereka ke Indonesia untuk layak mendapat insentif penuh. Kedua-dua syarikat itu menyelenggara kilang di luar Jakarta dan merupakan pesaing utama dalam pasaran EV negara dari segi jualan.
Pelabur China terlibat dalam dua inisiatif perlombongan dan peleburan nikel utama yang terletak di Sulawesi, sebuah pulau yang terkenal dengan rizab nikelnya yang luas. Projek-projek ini dikaitkan dengan entiti dagangan awam Taman Perindustrian Morowali Indonesia dan Industri Nikel Virtue Dragon.
Pada tahun 2020, Kementerian Pelaburan Indonesia dan LG telah menandatangani MoU bernilai US$9.8 bilion untuk LG Energy Solution bagi melabur merentasi rantaian bekalan EV.
Pada tahun 2021, LG Energy dan Hyundai Motor Group memulakan pembangunan loji sel bateri pertama di Indonesia dengan nilai pelaburan sebanyak US$1.1 bilion, yang direka bentuk untuk mempunyai kapasiti 10 GWh.
Pada tahun 2022, Kementerian Pelaburan Indonesia telah memeterai MoU dengan Foxconn, Gogoro Inc, IBC dan Indika Energy, yang merangkumi pembuatan bateri, e-mobiliti dan industri berkaitan.
Syarikat perlombongan negara Indonesia, Aneka Tambang telah bekerjasama dengan CATL Group China dalam satu perjanjian untuk pembuatan EV, kitar semula bateri dan perlombongan nikel.
LG Energy sedang membina loji peleburan bernilai AS$3.5 bilion di wilayah Jawa Tengah dengan kapasiti menghasilkan 150,000 tan nikel sulfat setiap tahun.
Vale Indonesia dan Zhejiang Huayou Cobalt telah bekerjasama dengan Ford Motor untuk menubuhkan loji mendakan hidroksida (MHP) di wilayah Sulawesi Tenggara, yang dirancang untuk kapasiti 120,000 tan, bersama-sama dengan loji MHP kedua dengan kapasiti 60,000 tan.